Дар шароити ҷаҳонишавии босуръат, ки равандҳои сиёсӣ, фарҳангӣ ва иттилоотӣ марзҳои маънавиро коҳиш медиҳанд, масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ, худшиносии шаҳрвандӣ ва ташаккули ҷаҳонбинии устувори насли наврас аҳаммияти вижа касб менамояд. Дар чунин замина тарбияи ватандӯстӣ ҳамчун омили муҳими иҷтимоӣ-педагогӣ дар рушди ҷаҳонбинии ҷавонон баромад мекунад. Барои ҷомеаи тоҷик, ки давлати соҳибистиқлоли худро дар поёни асри XX эҳё намуд, ин масъала на танҳо аҳаммияти тарбиявӣ, балки аҳаммияти стратегӣ низ дорад.
Ҷаҳонбинӣ ҳамчун низоми муназзами ақидаҳо, арзишҳо, эътиқодҳо ва мавқеи шахс нисбат ба ҷомеа, давлат, таърих ва оянда муайян мегардад. Ҷаҳонбинии насли наврас бошад, пояи устувории рушди минбаъдаи ҷомеа ва давлат маҳсуб меёбад. Агар он бар асоси эҳтиром ба Ватан, ифтихор аз таърих, масъулияти шаҳрвандӣ ва садоқат ба арзишҳои миллӣ ташаккул ёбад, заминаи рушди устувори иҷтимоӣ фароҳам мегардад. Дар акси ҳол, заъфи худшиносӣ ва бетафовутӣ метавонад ба амнияти маънавии ҷомеа таъсири манфӣ расонад.
Тарбияи ватандӯстӣ пеш аз ҳама ба ташаккули муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба муқаддасоти миллӣ, забони давлатӣ, фарҳанг, таърих ва арзишҳои давлатдорӣ равона гардидааст. Барои ҷавонони тоҷик Ватан на танҳо қаламрави ҷуғрофӣ, балки мероси ғании таърихию фарҳангӣ, забони ноб ва таҷрибаи давлатдории миллӣ мебошад. Дарки амиқи ин арзишҳо ҷаҳонбинии онҳоро ғанӣ ва устувор месозад.
Таҷрибаи таърихии халқи тоҷик собит месозад, ки дар марҳилаҳое, ки худшиносии миллӣ ва эҳсоси ватандӯстӣ коҳиш ёфтааст, ҷомеа ба буҳронҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ рӯ ба рӯ гардидааст. Баръакс, таҳкими худогоҳӣ ва ваҳдати миллӣ заминаи таҳкими давлатдориро фароҳам овардааст. Аз ин рӯ, тарбияи ватандӯстӣ бояд ҳамчун раванди пайваста ва ҳадафманд дар сиёсати маориф ва тарбия ҷойгоҳи устувор дошта бошад.
Дар шароити муосир насли наврас дар фазои иттилоотии мураккаб ташаккул меёбад. Шабакаҳои иҷтимоӣ ва муҳити рақамӣ ба ҷаҳонбинии ҷавонон таъсири мустақим мерасонанд. Бинобар ин, тарбияи ватандӯстӣ набояд танҳо ба шиорпардозӣ маҳдуд гардад, балки бояд рушди тафаккури интиқодӣ, худогоҳӣ ва қобилияти таҳлили иттилоотро дар бар гирад. Ватандӯстии огоҳона маҳз дар асоси дониш, маърифат ва дарки масъулияти шаҳрвандӣ ташаккул меёбад.
Муассисаҳои таълимӣ дар ин раванд нақши калидӣ мебозанд. Мактаб ва донишгоҳ на танҳо маркази омӯзиши фаннӣ, балки муҳити ташаккули шахсияти иҷтимоӣ мебошанд. Омӯзиши таърихи халқи тоҷик, адабиёти классикӣ ва мероси фарҳангӣ бояд бо равиши таҳлилӣ ва муқоисавӣ сурат гирад. Шиносоӣ бо осори намояндагони барҷастаи фарҳанги миллӣ, аз ҷумла Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ, Абулқосим Фирдавсӣ, Абӯалӣ ибни Сино ва Темурмалик, метавонад дар ташаккули ифтихори миллӣ ва ҷаҳонбинии ватандӯстона саҳми муассир гузорад.
Оила низ ҳамчун ниҳоди аввалини иҷтимоишавӣ дар тарбияи ватандӯстӣ мақоми марказӣ дорад. Муҳаббат ба Ватан аз эҳтиром ба падару модар, забони модарӣ ва муҳити хонаводагӣ оғоз мегардад. Тарғиби арзишҳои миллӣ, эҳтиром ба қонун, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятшиносӣ дар муҳити оилавӣ заминаи ташаккули шахсияти фаъол ва худогоҳро фароҳам меорад. Ҳамкории муассисаҳои таълимӣ ва оила дар ин самт аҳаммияти хосса дорад.
Иштироки фаъоли ҷавонон дар ҳаёти иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии кишвар нишондиҳандаи сатҳи ҷаҳонбинии шаҳрвандии онҳо мебошад. Ҷавоне, ки дар корҳои ҷамъиятӣ, ташаббусҳои созанда ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ саҳм мегузорад, натиҷаи тарбияи мақсаднок ва муназзами ватандӯстона мебошад.
Сиёсати давлатии ҷавонон низ дар таҳкими ин раванд нақши муҳим мебозад. Фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсил, фаъолияти меҳнатӣ, рушди эҷодӣ ва иштироки шаҳрвандӣ заминаи таҳкими ҳисси тааллуқ ба давлатро тақвият медиҳад. Эҳсоси ҳамбастагӣ миёни давлат ва ҷавонон омили муҳими ташаккули ҷаҳонбинии солими шаҳрвандӣ маҳсуб меёбад.
Давлатбекзода Вайсиддин,
муовини декан оид ба илм ва инноватсияи факултети педагогика ва варзиш
