Артиши миллӣ яке аз ниҳодҳои муҳимми давлатдорӣ ба шумор рафта, вазифаи калидиро дар таъмини соҳибихтиёрӣ, тамомияти арзӣ ва суботи дохилии кишвар иҷро менамояд. Дар шароити тағйирёбии низоми геосиёсии ҷаҳонӣ ва афзоиши таҳдидҳои глобалӣ нақши қувваҳои мусаллаҳ боз ҳам муҳимтар мегардад. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки марҳилаи душвори ташаккули Истиқлолиятро паси сар намудааст, таъсиси артиши миллӣ зарурати стратегии таъмини амнияти давлатӣ буд.
Пешзаминаҳои таърихии ташаккули артиш
Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шуравӣ ва эълони Истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991 Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шароити ноустувории сиёсӣ ва низои мусаллаҳи дохилӣ қарор гирифт. Набудани зерсохтори мукаммали ҳарбӣ ва норасоии кадрҳои тахассусӣ раванди ташаккули қувваҳои мусаллаҳи миллиро мушкил мегардонид.
18 декабри соли 1992 қарор дар бораи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расид, ки оғози марҳилаи ташаккули ниҳодии артиш ба ҳисоб меравад. 23 феврали соли 1993 дар шаҳри Душанбе нахустин паради ҳарбӣ баргузор гардид, ки рамзи таъсиси сохтори миллии низомӣ гардид.
Дар солҳои минбаъда таҳкими сохтори ташкилӣ, таъсиси низоми таҳсилоти ҳарбӣ ва баланд бардоштани сатҳи омодагии ҷангӣ ба таври марҳилавӣ амалӣ карда шуд.
Артиш дар низоми амнияти миллӣ
Низоми муосири амнияти миллӣ маҷмуи механизмҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иттилоотӣ ва ҳарбиро дар бар мегирад.
Дар ин низом артиши миллӣ вазифаҳои зеринро иҷро мекунад:
1. Таъмини тамомияти арзӣ ва ҳифзи сарҳадҳои давлатӣ.
2. Муқовимат ба таҳдидҳои берунии ҳарбӣ.
3. Иштирок дар безараргардонии таҳдидҳои фаромиллӣ (терроризм, ифротгароӣ, қочоқи ғайриқонунии силоҳ ва амсоли онҳо).
4. Нигоҳдории суботи дохилӣ дар ҳолатҳои фавқулода.
Бо дарназардошти мавқеи ҷуғрофии Тоҷикистон ва ҳамсарҳад будан бо минтақаҳои ноустувор ин вазифаҳо аҳамияти стратегӣ касб менамоянд. Аз ин рӯ, артиш ҳамчун унсури муҳимми боздорандагии стратегӣ ва омили таъмини амнияти минтақавӣ баромад мекунад.
Дар давраи Истиқлолият Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон марҳилаи тағйироти сохториро тай намуданд. Сатҳи таҷҳизоти техникӣ тадриҷан беҳтар гардида, низоми омодасозии кадрҳои афсарӣ такмил ёфт. Ҳамчунин, ҳамкориҳои ҳарбӣ-техникии байналмилалӣ рушд пайдо намуданд.
Касбиятнокгардонии артиш таҳкими интизом, ҷорӣ намудани усулҳои муосири идоракунӣ, рушди илми ҳарбӣ ва баланд бардоштани устувории равонӣ-ахлоқии ҳайати шахсиро дар назар дорад.
Самти муҳимми дигар – тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон мебошад, ки масъулиятшиносӣ, эҳтиром ба давлат ва омодагӣ ба ҳифзи Ватанро тақвият мебахшад.
Дар асри XXI хусусияти таҳдидҳо тағйир ёфтааст. Дар баробари хатарҳои суннатии ҳарбӣ, таҳдидҳои зерин афзоиш меёбанд:
-терроризми байналмилалӣ;
-ифротгароии динӣ;
-таҳдидҳои киберӣ ва ҷангҳои иттилоотӣ;
-ҷинояткории фаромиллӣ.
Дар чунин шароит артиш бояд дорои қобилияти баланди манёврӣ, сатҳи муосири технологӣ ва омодагии фаврӣ ба вокуниш бошад. Рушди иқтидори мудофиавӣ бевосита бо устувории давлатдорӣ ва пешрафти иҷтимоию иқтисодии кишвар алоқаманд мебошад.
Хулоса, Артиши миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон институти бунёдии таъмини субот ва амнияти давлатӣ ба шумор меравад. Ташаккули он дар шароити мураккаби таърихӣ сурат гирифта, дар солҳои Истиқлол ба кафили муҳимми соҳибихтиёрӣ ва рушди осоиштаи давлат табдил ёфтааст.
Тақвияти қобилияти мудофиавӣ, баланд бардоштани касбияти хизматчиёни ҳарбӣ ва навсозии заминаи моддӣ-техникӣ аз афзалиятҳои стратегии сиёсати давлатӣ боқӣ мемонанд. Дар шароити муосир артиш на танҳо сохтори ҳарбӣ, балки рамзи Ваҳдати миллӣ, масъулиятшиносӣ ва омодагӣ ба ҳифзи манфиатҳои давлат маҳсуб мегардад.
Афзалшоҳи Сафархон,
омӯзгори кафедраи технологияҳои иттилоотӣ ва методикаи таълими информатика
