Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 9 сентябри соли 1991 ба даст омад, барои халқи тоҷик имконияти воқеии бунёди давлати миллӣ, эҳёи арзишҳои таърихиву фарҳангӣ ва муайян намудани роҳи мустақили рушдро фароҳам овард. Бо вуҷуди ин, солҳои аввали соҳибистиқлолӣ барои кишвар давраи хеле мураккаб ва пуртазод буданд. Буҳрони сиёсӣ, мушкилоти иқтисодӣ ва ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 ба амният, субот ва якпорчагии давлат таҳдиди ҷиддӣ эҷод намуданд. Дар натиҷаи ин низоъ ҳазорҳо нафар ҷони худро аз даст дода, садҳо ҳазор шаҳрвандон муҳоҷир ва гуреза гардиданд, ки ин ба рушди иҷтимоиву иқтисодии мамлакат таъсири манфӣ расонд.
Дар чунин вазъияти ҳассос масъалаи ҳифзи давлатдорӣ, барқарор намудани сулҳу субот ва муттаҳид сохтани ҷомеа ба яке аз вазифаҳои муҳимтарини сиёсати давлатӣ табдил ёфт. Маҳз дар ҳамин марҳилаи тақдирсоз муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба арсаи сиёсат ворид гардида, бо иродаи қавӣ ва масъулияти баланди ватандорӣ роҳбарии давлатро ба уҳда гирифтанд. Аз рӯзҳои аввали фаъолият Пешвои миллат ҳифзи давлатдории миллӣ, таъмини сулҳу оромӣ ва ба ҳам овардани тамоми қишрҳои ҷомеаро ҳадафи асосии сиёсати худ қарор доданд.
Бо талошҳои пайгиронаи Пешвои миллат музокироти сулҳи байни тоҷикон роҳандозӣ гардида, барои барқарор намудани эътимод байни неруҳои сиёсии мухталиф заминаҳои мусоид фароҳам оварда шуданд. Дар натиҷа, Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид, ки он оғози марҳилаи нави рушди Тоҷикистон гардид.
Имрӯз ваҳдати миллӣ ҳамчун дастоварди нодири таърихии халқи тоҷик эътироф гардида, яке аз омилҳои асосии рушди устувори давлат ва ҷомеа ба ҳисоб меравад. Омӯзиш ва таҳлили нақши Пешвои миллат дар таҳкими ваҳдат ва ризоияти миллӣ аз ҷиҳати илмӣ ва амалӣ аҳаммияти махсус дошта, барои дурусти таҷрибаи давлатдории навини Тоҷикистон мусоидат менамояд.
Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки моҳи ноябри соли 1992 баргузор гардид, дар таърихи давлатдории навини тоҷикон аҳаммияти бузург дорад. Дар ҳамин иҷлосия Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси Сарвари давлат интихоб гардида, масъалаи асосии фаъолияти худро барқарор намудани сулҳ ва таъмини суботи сиёсӣ эълон намуд.
Пешвои миллат дар шароити басо душвор барои хотима бахшидан ба низои дохилӣ кӯшишҳои зиёдеро ба харҷ дод. Бо ташаббуси ӯ музокироти байни тоҷикон оғоз гардида, барои ба ҳам овардани неруҳои мухолиф ва ҳукумат тадбирҳои муассир андешида шуданд.
Дар натиҷаи музокироти тӯлонӣ 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид, ки он ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшид ва заминаи рушди минбаъдаи давлатро муҳайё сохт.
Таърихи навини Тоҷикистон нишон медиҳад, ки маҳз иродаи сиёсӣ, масъулиятшиносӣ ва ватандӯстии Пешвои миллат тавонист халқи тоҷикро аз парокандагӣ наҷот диҳад ва дар ҷомеа фазои эътимод ва ҳамдигарфаҳмиро барқарор намояд.
Ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин омилҳои рушди давлатдории миллӣ ба ҳисоб меравад. Дар шароити сулҳу субот Тоҷикистон тавонист ислоҳоти сиёсӣ ва иқтисодиро амалӣ намояд, пояҳои давлатдориро мустаҳкам созад ва барои баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ тадбирҳои муассир андешад.
Бо роҳбарии Пешвои миллат дар кишвар стратегияҳои миллӣ қабул гардида, барои расидан ба ҳадафҳои стратегӣ – таъмини истиқлолияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ ва амнияти озуқаворӣ заминаҳои мусоид фароҳам оварда шуданд.
Имрӯз Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ ва ҳуқуқбунёд дар арсаи байналмилалӣ мавқеи шоиста дошта, узви фаъоли созмонҳои байналмилалӣ мебошад. Ин дастовардҳо маҳсули фазои сулҳу ваҳдати миллӣ мебошанд.
Дар таҳкими Ваҳдати миллӣ сиёсати иҷтимоии давлат нақши муҳим мебозад. Бо роҳбарии Пешвои миллат дар мамлакат ҳазорҳо муассисаҳои таълимӣ, тандурустӣ ва фарҳангӣ сохта шуда, шароити зиндагии мардум тадриҷан беҳтар гардид.
Қабули барномаҳои давлатӣ оид ба дастгирии ҷавонон, рушди маориф, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ барои баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии мардум мусоидат намуд.
Дар натиҷа, сатҳи камбизоатӣ коҳиш ёфта, фазои эътимод байни давлат ва ҷомеа таҳким пайдо кард, ки ин яке аз омилҳои муҳими ризоияти миллӣ мебошад.
Самтҳои асосии фаъолияти Пешвои миллат дар таҳкими ваҳдати миллӣ
Таҳкими ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин самтҳои сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин раванд нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун меъмори сулҳу ваҳдати миллӣ ва бунёдгузори давлати навини тоҷикон бағоят назаррас мебошад. Фаъолияти Пешвои миллат дар ин самт аз як қатор самтҳои муҳим иборат аст, ки ҳар кадоми онҳо барои таҳкими суботи сиёсӣ ва ризоияти ҷомеа мусоидат намудаанд.
Пеш аз ҳама, Пешвои миллат тавонистанд дар ҷомеа фарҳанги сулҳ ва ҳамдигарфаҳмиро ташаккул диҳанд. Пас аз анҷоми ҷанги шаҳрвандӣ масъалаи асосӣ на танҳо хотима додани низоъ, балки барқарор намудани эътимоди мардум ба давлат ва ба ҳамдигар буд. Бо ташаббуси Пешвои миллат сиёсати оштии миллӣ амалӣ гардида, барои иштироки ҳамаи неруҳои сиёсӣ дар ҳаёти ҷамъиятӣ шароити мусоид фароҳам оварда шуд.
Самти дигари муҳими фаъолияти Пешвои миллат таҳкими пояҳои давлатдории миллӣ мебошад. Баъди ба даст омадани сулҳ масъалаи ташкили сохторҳои устувори давлатӣ ва таҳкими ҳокимияти давлатӣ аҳаммияти аввалиндараҷа пайдо намуд. Бо роҳбарии Пешвои миллат Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон такмил ёфта, низоми идоракунии давлатӣ мустаҳкам гардид ва фаъолияти мақомоти давлатӣ ба талаботи давлати муосир мутобиқ карда шуд.
Ҳамзамон, Пешвои миллат ба масъалаи рушди иқтисодӣ ҳамчун омили муҳими таҳкими ваҳдати миллӣ диққати махсус зоҳир намуданд. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки суботи сиёсӣ бе рушди иқтисодӣ пойдор буда наметавонад. Аз ин рӯ, дар солҳои соҳибистиқлолӣ татбиқи барномаҳои давлатӣ, ҷалби сармоягузорӣ, рушди инфрасохтор ва беҳтар намудани шароити зиндагии аҳолӣ ба самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёфтанд.
Дар заминаи Ваҳдати миллӣ Тоҷикистон ба татбиқи як қатор лоиҳаҳои бузурги стратегӣ муваффақ гардид. Сохтмони роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳои барқи обӣ ва дигар иншооти муҳими иқтисодӣ барои рушди минтақаҳои гуногуни мамлакат ва таҳкими робитаҳои дохилӣ мусоидат намуданд. Ин раванд ба афзоиши ҳамбастагии ҷомеа ва таҳкими эҳсоси ягонагии миллӣ таъсири мусбат расонд.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати Пешвои миллат баланд бардоштани худшиносӣ ва ҳувияти миллӣ мебошад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи арзишҳои миллӣ аҳаммияти махсус пайдо кардааст. Бо ташаббуси Пешвои миллат омӯзиши таърихи миллат, эҳёи анъанаҳои миллӣ, рушди забони давлатӣ ва гиромидошти мероси фарҳангии тоҷикон ба яке аз вазифаҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфтанд.
Дар ин замина, таҷлили ҷашнҳои муҳими таърихӣ ва фарҳангӣ, аз ҷумла 1100-солагии Давлати Сомониён, 2700-солагии Кӯлоб, 3000-солагии Ҳисор ва дигар чорабиниҳои ҷумҳуриявӣи таҳкими ифтихори миллӣ ва худогоҳии шаҳрвандон мусоидат намуданд.
Илова бар ин, Пешвои миллат ба масъалаи тарбияи ҷавонон ҳамчун ояндаи давлат таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд. Ҷавонон нерӯи асосии ҷомеа буда, нақши онҳо дар ҳифзи сулҳу субот ва арзишҳои миллӣ хеле муҳим аст. Бо мақсади дастгирии ҷавонон барномаҳои давлатӣ қабул гардида, имкониятҳои васеи таҳсил, илмомӯзӣ ва фаъолияти ҷамъиятӣ фароҳам оварда шудаанд.
Самти муҳими дигари фаъолияти Пешвои миллат таҳкими дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмии байни миллатҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ мебошад. Тоҷикистон ҳамчун кишвари сермиллат сиёсати таҳаммулгароӣ ва эҳтироми ҳуқуқи ҳамаи шаҳрвандонро пеш мебарад. Ин сиёсат барои нигоҳ доштани фазои оромӣ ва ризоияти миллӣ аҳаммияти калон дорад.
Ҳамин тариқ, таҷрибаи солҳои соҳибистиқлолӣ нишон медиҳад, ки ваҳдати миллӣ натиҷаи фаъолияти мақсаднок ва сиёсати дурандешонаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад. Имрӯз ваҳдати миллӣ на танҳо дастоварди таърихии халқи тоҷик, балки кафили рушди устувор ва ояндаи дурахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ҷавонон ва ҳифзи арзишҳои миллӣ дар сиёсати Пешвои миллат
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ масъалаи тарбияи ҷавонон ва ҳифзи арзишҳои миллӣ аҳаммияти махсус пайдо намудааст. Ҷавонон ҳамчун нерӯи пешбаранда ва ояндасози ҷомеа дар татбиқи сиёсати давлатӣ ва рушди устувори мамлакат нақши муҳим доранд. Аз ин рӯ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз рӯзҳои аввали роҳбарии давлат ба масъалаи ҷавонон таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, онҳоро омили муҳими рушди ҷомеа ва идомадиҳандагони роҳи созандагиву бунёдкорӣ арзёбӣ менамоянд.
Пешвои миллат дар суханрониҳо ва Паёмҳои худ пайваста таъкид менамоянд, ки ояндаи давлат аз сатҳи дониш, маърифат, ҷаҳонбинӣ ва ҳисси ватандӯстии ҷавонон вобастагии мустақим дорад. Ба андешаи ӯ, танҳо ҷавонони донишманд, худогоҳ ва соҳибватан метавонанд дастовардҳои истиқлолият ва ваҳдати милли низ намуда, барои рушди минбаъдаи давлат саҳми арзандаи худро гузоранд..
Бо мақсади дастгирии ҷавонон ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди онҳо дар даврони соҳибистиқлолӣ як қатор санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва барномаҳои давлатӣ қабул гардидаанд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷавонон ва сиёсати давлатии ҷавонон», Стратегияи сиёсати давлатии ҷавонон ва дигар ҳуҷҷатҳои муҳим барои баланд бардоштани нақши ҷавонон дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овардаанд.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати Пешвои миллат дар соҳаи ҷавонон рушди илму маориф мебошад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ садҳо муассисаҳои нави таълимӣ сохта шуда, шароити таҳсил барои ҷавонон беҳтар гардид. Ҳамзамон, бо ташаббуси Пешвои миллат стипендияҳои президентӣ таъсис ёфта, ҳазорон нафар ҷавонони болаёқат барои таҳсил ба муассисаҳои таҳсилоти олии дохил ва хориҷи кишвар сафарбар карда шуданд.
Барномаи байналмилалии стипендияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дурахшандагон» низ барои омода намудани мутахассисони баландихтисос ва рақобатпазир саҳми назаррас мегузорад. Ин иқдомҳо ба ташаккули нерӯи зеҳнии мамлакат ва омода намудани кадрҳои ҷавон мусоидат менамоянд.
Дар баробари рушди илму дониш, масъалаи тарбияи маънавӣ ва ватандӯстии ҷавонон низ дар меҳвари сиёсати Пешвои миллат қарор дорад. Пешвои миллат ҷавононро пайваста ба эҳтироми муқаддасоти миллӣ, ҳифзи истиқлолият, ваҳдати миллӣ ва арҷгузорӣ ба таъриху фарҳанги миллат даъват менамоянд. Ба андешаи ӯ, худшиносии миллӣ ва эҳсоси ватандӯстӣ бояд асоси тарбияи ҳар як ҷавонро ташкил диҳад.
Дар шароити муосир, ки таҳдидҳои гуногуни идеологӣ, фарҳангӣ ва иттилоотӣ зиёд гардидаанд, ҳифзи ҷавонон аз таъсири андешаҳои ифротгароӣ ва хурофотпарастӣ аҳаммияти хосса касб мекунад. Пешвои миллат борҳо таъкид намудаанд, ки ҷавонон бояд дорои ҷаҳонбинии илмӣ буда, ба ҳар гуна равияҳои ифротӣ ва ғояҳои бегона муқовимат намоянд.
Ҳифзи арзишҳои миллӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии Пешвои миллат ба ҳисоб меравад. Арзишҳои миллӣ маҷмӯи анъанаҳо, урфу одатҳо, забон, фарҳанг ва мероси таърихии миллатро дар бар гирифта, барои нигоҳ доштани ҳувияти миллӣ аҳаммияти калон доранд. Бо ташаббуси Пешвои миллат масъалаи эҳё ва ҳифзи мероси фарҳангии тоҷикон ба яке аз афзалиятҳои сиёсати давлатӣ табдил ёфтааст.
Таҷлили ҷашнҳои миллӣ, эҳёи суннатҳои мардумӣ, ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ ва рушди забони давлатӣ барои баланд бардоштани ҳисси ифтихори миллӣ ва худшиносии шаҳрвандон мусоидат менамоянд. Махсусан, қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва татбиқи сиёсати давлатӣ дар самти рушди забони тоҷикӣ барои таҳкими ваҳдати миллӣ ва ҳифзи ҳувияти фарҳангии миллат аҳаммияти бузург дорад.
Дар ин замина нақши ҷавонон низ хеле муҳим мебошад. Ҷавонон бояд ҳамчун ворисони фарҳанг ва тамаддуни куҳанбунёди тоҷикон дар ҳифз ва рушди арзишҳои миллӣ саҳми фаъол гузоранд. Омӯзиши таърихи миллат, арҷгузорӣ ба мероси фарҳангӣ, эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ ва риояи арзишҳои ахлоқӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муҳими насли ҷавон ба ҳисоб мераванд.
Ҳамин тариқ, сиёсати Пешвои миллат дар самти ҷавонон ва ҳифзи арзишҳои миллӣ ба ташаккули насли соҳибмаърифат, ватандӯст ва худогоҳ равона гардидааст. Маҳз ҷавонони имрӯз ҳамчун муҳофизони дастовардҳои истиқлолият ва ваҳдати миллӣ метавонанд барои рушди устувори давлат ва таҳкими пояҳои давлатдории миллӣ саҳми арзандаи худро гузоранд. Аз ин рӯ, дастгирии ҷавонон ва ҳифзи арзишҳои миллӣ ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ дар роҳи пешрафти Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти стратегӣ дорад.
Бо таҳлили воқеаҳои таърихии солҳои соҳибистиқлолӣ метавон ба чунин натиҷа расид, ки нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар барқарор намудани сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди давлатдории тоҷикон ниҳоят бузург ва сарнавиштсоз мебошад. Маҳз сиёсати хирадмандона, дурандешона ва сулҳҷӯёнаи ӯ имкон дод, ки Тоҷикистон аз хатари парокандагӣ раҳо ёфта, ба марҳилаи нави рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ворид гардад.
Таҷрибаи сулҳи тоҷикон нишон дод, ки роҳи муколама, ҳамдигарфаҳмӣ ва созиш метавонад ҳатто мушкилтарин низоъҳоро ҳал намояд. Дар ин раванд саҳми Пешвои миллат ҳамчун ташаббускор ва меъмори асосии сулҳу ваҳдати миллӣ хеле назаррас мебошад.
Дар даврони соҳибистиқлолӣ ваҳдати миллӣ ба омили муҳими рушди устувори мамлакат табдил ёфта, барои татбиқи ҳадафҳои стратегии давлат, таҳкими пояҳои давлатдорӣ, рушди иқтисоди миллӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ заминаи воқеӣ фароҳам овард. Ҳамзамон, сиёсати давлатӣ дар самти баланд бардоштани худшиносии миллӣ, тарбияи ватандӯстии ҷавонон ва эҳтиром ба арзишҳои фарҳангиву таърихӣ ба таҳкими ризоияти ҷомеа мусоидат намуд.
Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ ҳамчун муҳимтарин дастоварди даврони истиқлолият вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад. Насли имрӯз ва фардо бояд ин мероси гаронбаҳоро ҳифз намуда, барои таҳкими минбаъдаи сулҳ, субот ва пешрафти давлат саҳми арзандаи худро гузоранд. Зеро танҳо дар фазои сулҳу ваҳдат рушди устувор, зиндагии шоиста ва ояндаи дурахшони Тоҷикистон таъмин карда мешавад.
Зувайдуллозода Ганҷина,
номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсенти факултети гумрук ва таҳлили иқтисодии ДДБ
