Математика яке аз муҳимтарин дастовардҳои зеҳнии инсоният ба шумор меравад. Он танҳо фанни ҳисоб, формула ва рақамҳо нест, балки забони дақиқи илм, воситаи ташаккули тафаккури мантиқӣ ва асоси рушди технологияҳои муосир мебошад. Ҳар ҷо ки сухан аз пешрафт, навоварӣ, таҳлил ва ҳалли масъалаҳои мураккаб меравад, нақши математика ногузир ва ҳалкунанда аст.
Аз давраҳои қадим инсон барои ҳисоб кардани вақт, муайян намудани масофа, сохтани биноҳо, омӯзиши ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва дарки қонуниятҳои табиат ба донишҳои математикӣ такя мекард. Бо рушди ҷомеа, математика аз як воситаи одии ҳисоб ба забони умумии илм табдил ёфт. Имрӯз ягон соҳаи ҷиддии илмӣ ва техникӣ бе асосҳои математикӣ рушд карда наметавонад.
Физика барои шарҳи ҳаракат, энергия, қувва ва қонуниятҳои табиат ба математика ниёз дорад. Химия дар ҳисобҳои молекулавӣ ва таҳлили реаксияҳо аз моделҳои математикӣ истифода мебарад. Биология дар омӯзиши ирсият, таҳлили маълумот ва таҳқиқи равандҳои ҳаётӣ ба усулҳои оморӣ такя мекунад. Муҳандисӣ, астрономия, иқтисод, тиб, барномасозӣ, робототехника ва зеҳни сунъӣ низ бе математика тасаввурнопазиранд.
Дар асри рақамӣ аҳамияти математика боз ҳам бештар гардидааст. Алгоритмҳо, таҳлили маълумот, амнияти иттилоотӣ, моделсозӣ, криптография, омӯзиши мошинӣ ва зеҳни сунъӣ ҳама дар заминаи мантиқ ва ҳисобҳои математикӣ ташаккул меёбанд. Ҳар як барномаи компютерӣ, ҳар як низоми интеллектуалӣ ва ҳар як технологияи муосир дар паси худ сохтори дақиқи математикӣ дорад.
Арзиши аслии математика танҳо дар ҳалли мисолу масъалаҳо нест. Математика инсонро ба тартиб, дақиқӣ, сабр, таҳлил, муқоиса ва хулосабарории асоснок меомӯзонад. Шахсе, ки математикаро дуруст мефаҳмад, ба масъалаҳо сатҳӣ нигоҳ намекунад; ӯ сабабу натиҷаро меҷӯяд, далелҳоро месанҷад ва қарорро дар асоси мантиқ қабул менамояд.
Аз ин рӯ, омӯзиши математика набояд танҳо ҳамчун талаботи барномаи таълимӣ ё омодагӣ ба имтиҳон қабул гардад. Он бояд ҳамчун воситаи рушди шахсият, баланд бардоштани фарҳанги фикрронӣ ва омодасозии ҷавонон ба касбҳои муосир арзёбӣ шавад. Ҷомеае, ки ба фанҳои дақиқ, махсусан математика, таваҷҷуҳи ҷиддӣ медиҳад, барои рушди илм, иқтисод, технология ва неруи зеҳнии насли наврас заминаи устувор мегузорад.
Имрӯз ҷавонон бояд дарк намоянд, ки математика танҳо барои синфхона ё дафтар нест. Он воситаи фаҳмидани ҷаҳон, таҳлил кардани равандҳо ва иштирок дар сохтани ояндаи пешрафта мебошад. Донистани математика ба инсон имконият медиҳад, ки на танҳо истифодабарандаи технология бошад, балки эҷодкунанда, таҳлилгар ва такмилдиҳандаи он гардад.
Хулоса, математика забони дақиқи илм, пояи тафаккури мантиқӣ ва калиди пешрафти ҷомеаи муосир мебошад. Ҳар қадар омӯзиши он дар байни хонандагону донишҷӯён ҷиддитар ба роҳ монда шавад, ҳамон қадар имконияти рушди илмӣ, техникӣ ва маънавии ҷомеа бештар мегардад.
Бо дониш ҷаҳонро дарк намудан мумкин аст, аммо бо математика онро таҳлил, дигаргун ва беҳтар сохтан имконпазир аст.
Идрис Раҷабов,
сардори ҷамъияти илмии донишҷӯёни факултети математика
Идрис Раҷабов,
сардори ҷамъияти илмии донишҷӯёни факултети математика
