Конститутсия ҳамчун қонуни асосии давлат дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии ҷомеа мақоми махсус дорад. Он санади муҳимми ҳуқуқие мебошад, ки асосҳои сохтори давлатдорӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, вазифаҳои мақомоти давлатӣ ва муносибатҳои байни давлату ҷомеаро муайян менамояд.
Дар ҷомеаи муосир Конститутсия на танҳо ҳуҷҷати ҳуқуқӣ, балки заминаи асосии таъмини субот, ваҳдати миллӣ, адолати иҷтимоӣ ва рушди устувори давлат ба ҳисоб меравад. Маҳз тавассути Конститутсия муносибатҳои ҷамъиятӣ ба низом дароварда шуда, барои зиндагии осоишта, фаъолияти озод ва ҳифзи ҳуқуқи шаҳрвандон шароити зарурӣ фароҳам оварда мешавад.
Конститутсия пояи ҳуқуқии давлат буда, самтҳои асосии фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатиро муайян мекунад. Ҳамаи қонунҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ бояд ба талаботи он мутобиқат дошта бошанд.
Конститутсия принсипҳои асосии давлатдорӣ, аз ҷумла соҳибихтиёрӣ, истиқлолият, волоияти қонун, таҷзияи ҳокимияти давлатӣ ва масъулияти давлатро дар назди шаҳрвандон муқаррар менамояд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсия 6 ноябри соли 1994 қабул гардидааст. Қабули он дар ташаккули низоми нави давлатдорӣ ва муайян намудани самтҳои рушди минбаъдаи кишвар аҳаммияти муҳим дошт.
Яке аз вазифаҳои муҳимтарини Конститутсия ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд мебошад. Инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ арзиши олӣ эътироф гардида, давлат вазифадор аст барои амалӣ шудани онҳо шароити зарурӣ фароҳам оварад.
Конститутсия ҳуқуқҳои асосии шаҳрвандонро кафолат медиҳад, аз ҷумла:
-ҳуқуқ ба ҳаёт ва озодӣ;
-ҳуқуқ ба таҳсил;
-ҳуқуқ ба меҳнат ва интихоби касб;
-ҳуқуқ ба ҳифзи саломатӣ;
-озодии сухан ва андеша;
-озодии виҷдон ва эътиқод;
-ҳуқуқ ба моликият;
-ҳуқуқ ба ҳифзи судӣ.
Таъмини ин ҳуқуқҳо барои ташаккули ҷомеаи ҳуқуқбунёд ва демократӣ заминаи муҳим фароҳам меорад.
Конститутсия дар таҳкими ваҳдати миллӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва пойдории сулҳу субот нақши муҳим дорад. Он барои ҳамаи шаҳрвандон, новобаста аз миллат, забон, эътиқод ва мавқеи иҷтимоӣ, ҳуқуқу имкониятҳои баробарро муқаррар менамояд.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйирёбии босуръати муносибатҳои байналмилалӣ нигоҳ доштани истиқлолияти давлатӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва таҳкими худшиносии шаҳрвандӣ аҳаммияти махсус пайдо мекунад.
Эҳтиром ба Конститутсия ва риояи меъёрҳои он ба таҳкими фарҳанги ҳуқуқӣ, пешгирии қонуншиканӣ ва баланд бардоштани масъулияти шаҳрвандон мусоидат менамояд.
Яке аз самтҳои муҳимми ҳаёти ҷомеаи имрӯза рушди соҳаҳои маориф, илм ва фарҳанг мебошад. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи ҳар як шаҳрвандро ба таҳсил кафолат медиҳад.
Мувофиқи моддаи 41-и Конститутсия ҳар шахс ҳуқуқи таҳсил дорад. Ин меъёр барои рушди низоми маориф, баланд бардоштани сатҳи маърифатнокии аҳолӣ ва омода намудани мутахассисони соҳибкасб заминаи ҳуқуқӣ фароҳам меорад.
Дар замони муосир, ки ҷомеа ба марҳилаи нави рушди технологияҳои иттилоотӣ ва зеҳни сунъӣ ворид гардидааст, аҳаммияти дониш, маърифат ва тафаккури илмӣ боз ҳам меафзояд.
Таълиму тарбияи ҳуқуқӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоӣ ва маърифатии давлат мебошад. Мақсади он баланд бардоштани сатҳи донишҳои ҳуқуқии шаҳрвандон, ташаккули муносибати бошуурона ба қонун ва инкишофи фарҳанги ҳуқуқӣ мебошад.
Аз ин рӯ, эҳтиром ва татбиқи меъёрҳои конститутсионӣ дар соҳаи маориф барои тарбияи насли донишманд, ватандӯст, масъулиятшинос ва дорои ҷаҳонбинии васеъ аҳаммияти бузург дорад.
Ҷомеаи ҳуқуқбунёд ҷомеаест, ки дар он волоияти қонун таъмин гардида, фаъолияти тамоми шаҳрвандон ва мақомоти давлатӣ дар асоси меъёрҳои ҳуқуқӣ ба роҳ монда мешавад.
Барои ташаккули чунин ҷомеа ҳар як шаҳрванд бояд на танҳо ҳуқуқҳои худро донад, балки вазифаҳои конститутсионии худро низ иҷро намояд.
Аз ҷумла:
-риояи Конститутсия ва қонунҳои давлат;
-эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои дигарон;
-ҳифзи Ватан ва манфиатҳои миллӣ;
-эҳтироми арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ;
-ҳифзи табиат ва муҳити зист;
-муносибати масъулиятнок ба ҷомеа ва давлат.
Танҳо дар сурати баланд будани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон метавон ҷомеаи дорои фарҳанги баланди ҳуқуқӣ ва масъулияти иҷтимоиро ташаккул дод.
Ҷавонон неруи пешбарандаи ҷомеа ва ояндаи давлат мебошанд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии онҳо яке аз вазифаҳои муҳимми муассисаҳои таълимӣ, оила ва ҷомеа ба шумор меравад.
Ҷавонон бояд моҳияти Конститутсия, ҳуқуқу озодиҳо ва уҳдадориҳои шаҳрвандиро хуб дарк намоянд. Омӯзиши Конститутсия дар муассисаҳои таълимӣ ба ташаккули ҳисси ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба қонун ва масъулияти шаҳрвандӣ мусоидат мекунад.
Дар ин раванд омӯзгорон, падару модарон ва намояндагони ҷомеа вазифадоранд, ки дар замири насли наврас эҳтиром ба қонун, адолат, таҳаммулпазирӣ ва фарҳанги ҳуқуқиро тарбия намоянд.
Дар маҷмӯъ, Конститутсия дар ҳаёти ҷомеаи имрӯза ҳамчун санади асосии ҳуқуқӣ, сиёсӣ ва иҷтимоӣ мавқеи муҳим дорад. Он на танҳо сохтори давлат ва низоми ҳуқуқиро муайян мекунад, балки барои ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таҳкими ваҳдати миллӣ, таъмини суботи ҷомеа ва рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёти кишвар замина фароҳам меорад.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 6 ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардидааст, яке аз санадҳои муҳимми таърихии давлатдории навини тоҷикон ба ҳисоб меравад.
Эҳтиром ба Конститутсия бояд на танҳо дар сухан, балки дар рафтору фаъолияти ҳаррӯзаи ҳар як шаҳрванд таҷассум ёбад. Донистани қонун, риояи меъёрҳои ҳуқуқӣ ва эҳтироми ҳуқуқи дигарон нишонаи фарҳанги баланди шаҳрвандӣ мебошад.
Бинобар ин, Конститутсияро метавон шиносномаи ҳуқуқии давлат, кафили ҳуқуқу озодиҳои инсон ва заминаи асосии рушди ҷомеаи муосир арзёбӣ намуд. Ҳифз ва эҳтироми он вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад.
Давлатова Ҳадиса – донишҷӯи курси 4-уми факултети педагогика ва варзиш
