Конститутсия дар низоми ҳуқуқии ҳар як давлат мақоми махсус ва муайянкунанда дорад. Он ҳамчун қонуни асосӣ на танҳо сохтори давлат, тартиби ташкили фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва муносибатҳои муҳимми ҷамъиятиро танзим менамояд, балки арзишҳои бунёдии ҷомеа, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва принсипҳои асосии давлатдориро низ муқаррар мекунад. Маҳз тавассути Конститутсия давлат самтҳои асосии рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии худро муайян намуда, барои таъмини субот, адолат ва пешрафти ҷомеа заминаи ҳуқуқӣ фароҳам меорад.Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бо тағйироти босуръати сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва технологӣ тавсиф мешавад, аҳамияти Конститутсия боз ҳам меафзояд. Рушди муносибатҳои ҷамъиятӣ, густариши раванди ҷаҳонишавӣ, пайдоиши шаклҳои нави муносибатҳои иқтисодӣ ва иттилоотӣ зарурати таҳкими низоми ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандонро ба миён мегузорад. Дар чунин шароит Конститутсия ҳамчун кафили асосии устувории давлат, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва таъмини фаъолияти қонунии мақомоти давлатӣ баромад менамояд.
Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсия аҳамияти махсус дорад, зеро он дар давраи ташаккули давлатдории мустақил қабул гардида, барои муайян намудани асосҳои сохтори конститутсионӣ ва рушди минбаъдаи кишвар нақши муҳим бозид.
Мафҳуми Конститутсия аз ҷиҳати ҳуқуқӣ санади асосии давлатро ифода менамояд, ки дорои эътибори олии ҳуқуқӣ буда, принсипҳои бунёдии сохтори давлатӣ ва ҷамъиятиро муайян мекунад. Конститутсия асоси низоми ҳуқуқии давлат ба ҳисоб рафта, тамоми қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ бояд ба меъёрҳои он мувофиқат намоянд.
Мақоми олии Конститутсия дар он ифода меёбад, ки меъёрҳои он нисбат ба дигар санадҳои ҳуқуқӣ афзалият доранд. Агар қонун ё санади меъёрии ҳуқуқӣ ба Конститутсия мухолифат намояд, он наметавонад ҳамчун санади дорои эътибори ҳуқуқӣ амал кунад. Ин принсип барои таъмини ягонагии низоми ҳуқуқӣ ва пешгирии худсарии мақомоти давлатӣ аҳамияти муҳим дорад.
Мувофиқи моддаи 10-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Конститутсия эътибори олии ҳуқуқӣ дорад ва меъёрҳои он мустақиман амал мекунанд. Ҳамчунин, давлат, мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд.
Конститутсия вазифаҳои муҳимми ҳуқуқӣ, сиёсӣ ва иҷтимоиро иҷро мекунад. Аз ҷумла, он асосҳои сохтори давлатӣ, тартиби фаъолияти мақомоти ҳокимият, муносибатҳои байни давлат ва шаҳрванд, инчунин кафолатҳои ҳуқуқу озодиҳои инсонро муайян менамояд.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардидааст. Ба он солҳои 1999, 2003 ва 2016 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд. Қабули Конститутсия дар таърихи давлатдории тоҷикон рӯйдоди муҳим ба ҳисоб рафта, барои ташаккули асосҳои ҳуқуқии давлати соҳибистиқлол замина гузошт.
Дар моддаи 1-и Конститутсия муқаррар шудааст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Ин хусусиятҳо самтҳои асосии рушди давлат ва ҷомеаро муайян менамоянд.
Соҳибихтиёрӣ маънои мустақилияти давлатро дар ҳалли масъалаҳои дохилӣ ва хориҷӣ ифода мекунад. Демократия иштироки халқро дар идоракунии давлат ва ташаккули мақомоти ҳокимият таъмин менамояд. Давлати ҳуқуқбунёд бошад, ба волоияти қонун, эҳтироми ҳуқуқи инсон ва масъулияти мақомоти давлатӣ асос меёбад.
Конститутсия ҳамчун қонуни асосии давлат дар ташаккули низоми ҳуқуқӣ, таъмини волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва рушди ҷомеа нақши муҳим дорад. Мақоми олии ҳуқуқии он барои фаъолияти муназзами мақомоти давлатӣ, устувории муносибатҳои ҷамъиятӣ ва таҳкими давлатдории миллӣ замина фароҳам меорад.
Аҳамияти Конститутсия дар ҷомеаи муосир бо ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини адолати иҷтимоӣ, рушди иқтисодӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон алоқаманд мебошад.
Дар шароити тағйироти босуръати ҷаҳонӣ эҳтиром ва риояи Конститутсия вазифаи муҳимми ҳар як шаҳрванд ва мақомоти давлатӣ ба ҳисоб меравад. Танҳо дар сурати татбиқи воқеии меъёрҳои конститутсионӣ, баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқӣ ва иштироки фаъоли шаҳрвандон метавон ҷомеаи устувор, адолатпарвар ва пешрафтаро ташаккул дод.
Раҳимова Бунафша, донишҷӯи курси 1-уми факултети педагогика ва варзиш
