Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон оғози марҳилаи нави давлатдорӣ ва ҳамзамон заминаи ташаккули сиёсати мустақили хориҷӣ гардид. Дар зарфи 35 соли соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон тавонист ҳамчун давлати мустақил дар арсаи байналмилалӣ ҷойгоҳи худро пайдо намуда, бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон ва созмонҳои байналмилалӣ муносибатҳои дӯстона ва ҳамкориҳои мутақобилан судмандро ба роҳ монад.
Яке аз муҳимтарин рӯйдодҳои таърихи дипломатияи навини тоҷик шомил шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони Милали Муттаҳид дар 2 марти соли 1992 мебошад. Ин рӯйдод барои таҳкими мақоми байналмилалии кишвар заминаи устувор гузошт. Тоҷикистон минбаъд бо давлатҳои гуногуни ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуда, дар фаъолияти созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ иштироки фаъолона кард.
Дар ин раванд сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон бар асоси принсипҳои эҳтироми соҳибихтиёрии давлатҳо, дахолат накардан ба корҳои дохилии якдигар, ҳалли масъалаҳо бо роҳи гуфтушунид ва рушди ҳамкориҳои мутақобилан судманд ташаккул ёфт. Сиёсати «дарҳои боз» ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии кишвар табдил гардида, барои густариши робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва илмӣ бо кишварҳои ҷаҳон имконият фароҳам овард.
Дар даврони Истиқлол Тоҷикистон муносибатҳои худро бо кишварҳои ҳамсоя ва давлатҳои гуногуни Осиё, Аврупо ва дигар минтақаҳои ҷаҳон пайваста густариш бахшид. Муносибатҳои Тоҷикистон бо Федератсияи Русия, Ҷумҳурии Мардумии Чин, ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ, кишварҳои Аврупо ва дигар шарикони байналмилалӣ дар самтҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, сармоягузорӣ, энергетика, нақлиёт, маориф, илм ва фарҳанг рушд карданд.
Ҳамкории Тоҷикистон бо созмонҳои байналмилалӣ низ яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии кишвар ба ҳисоб меравад. Тоҷикистон дар фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид, Созмони ҳамкории Шанхай, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо, Созмони ҳамкории исломӣ, Созмони ҳамкории иқтисодӣ, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва дигар сохторҳои байналмилалӣ иштироки фаъол дорад. Ин ҳамкориҳо барои таҳкими мавқеи кишвар дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ва татбиқи барномаҳои рушди иҷтимоию иқтисодӣ аҳамияти муҳим доранд.
Яке аз самтҳои шинохташудаи дипломатияи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ масъалаи об ва ҳифзи захираҳои обӣ мебошад. Бо ташаббуси Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ масъалаҳои марбут ба об, истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ ва таъмини дастрасии аҳолии ҷаҳон ба оби тоза пайваста мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Ин ташаббусҳо Тоҷикистонро ҳамчун кишвари фаъол дар ҳалли масъалаҳои глобалии вобаста ба об муаррифӣ намуданд.
Дар баробари ин, масъалаҳои тағйирёбии иқлим, ҳифзи пиряхҳо, мубориза бо терроризм ва экстремизм, таъмини амнияти минтақавӣ, пешгирии гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва таҳкими сулҳу субот низ дар сиёсати хориҷии Тоҷикистон ҷойгоҳи муҳим доранд. Тоҷикистон бо дарназардошти мавқеи ҷуғрофӣ ва манфиатҳои миллӣ дар масъалаҳои амниятӣ ва ҳалли мушкилоти минтақавӣ ҳамкориҳои байналмилалиро муҳим арзёбӣ менамояд.
Муносибатҳои байналмилалӣ дар рушди иқтисоди миллӣ низ нақши назаррас доранд. Дар натиҷаи густариши робитаҳои хориҷӣ барои ҷалби сармояи хориҷӣ, татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ, рушди соҳаҳои энергетика ва нақлиёт, афзоиши ҳаҷми савдои хориҷӣ ва ворид намудани технологияҳои муосир имкониятҳои бештар фароҳам омаданд. Ҳамкориҳои иқтисодӣ бо шарикони хориҷӣ ба рушди истеҳсолот, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва таҳкими иқтидори иқтисодии кишвар мусоидат мекунанд.
Дар сиёсати хориҷии Тоҷикистон дипломатияи фарҳангӣ низ мавқеи муҳим дорад. Фарҳанги қадимаи тоҷикон, забону адабиёт, анъанаҳои миллӣ, ҳунарҳои мардумӣ ва мероси таърихию фарҳангӣ дар доираи чорабиниҳои байналмилалӣ муаррифӣ мегарданд. Баргузории рӯзҳои фарҳанг, намоишгоҳҳо, ҳамоишҳои илмӣ ва адабӣ, мубодилаи донишҷӯён ва олимон барои таҳкими робитаҳои дӯстона миёни халқҳо мусоидат менамояд.
Таҳкими муносибатҳои байналмилалӣ барои Тоҷикистон аҳамияти махсуси сиёсӣ низ дорад. Зеро дар шароити ҷаҳонишавӣ рушди устувори ҳар як давлат ба сатҳи ҳамкорӣ бо ҷомеаи ҷаҳонӣ вобастагии зиёд дорад. Тоҷикистон бо пешбурди сиёсати хориҷии мутавозин ва созанда кӯшиш менамояд, ки манфиатҳои миллӣ ва давлатиро ҳифз намуда, ҳамзамон барои густариши муносибатҳои дӯстона ва ҳамкориҳои судманд бо кишварҳои ҷаҳон замина фароҳам оварад.
Дар маҷмӯъ, таҷрибаи 35 соли соҳибистиқлолӣ нишон медиҳад, ки Тоҷикистон дар самти ташаккул ва рушди муносибатҳои байналмилалӣ роҳи назаррасеро тай кардааст. Аз як давлати тозаистиқлол Тоҷикистон ба кишвари дорои сиёсати хориҷии фаъол ва ташаббускор табдил ёфта, имрӯз дар ҳалли як қатор масъалаҳои муҳими минтақавию ҷаҳонӣ мавқеи худро дорад. Рушди муносибатҳои байналмилалӣ на танҳо ба баланд гардидани нуфузи Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ мусоидат мекунад, балки барои таҳкими истиқлолияти давлатӣ, таъмини сулҳу субот, рушди иқтисодӣ ва беҳтар гардидани сатҳи зиндагии мардум низ заминаи муҳим фароҳам меорад.
35 соли Истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон давраи ташаккули дипломатияи миллӣ, густариши робитаҳои хориҷӣ ва таҳкими мақоми кишвар дар ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Идомаи сиёсати созанда, сулҳҷӯёна ва дурнигарона метавонад минбаъд низ барои рушди устувори Тоҷикистон ва таҳкими ҷойгоҳи он дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ мусоидат намояд.
Тоҷиддин Исозода,
дотсенти кафедраи сиёсатшиносӣ ва муносибатҳои байналхалқии ДДБ
