
Ҳар як давлат дорои рамзҳое мебошад, ки таърих, арзишҳо, ормонҳо ва ҳастии сиёсии онро таҷассум менамоянд. Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ на танҳо нишонаҳои расмии давлат, балки воситаҳои муҳими ифодаи худшиносии ҷомеа ва пайванди наслҳо ба ҳисоб мераванд. Дар миёни ин рамзҳо Парчами давлатӣ ҷойгоҳи махсус дорад, зеро он дар фазои ҷамъиятӣ ба таври возеҳ намоён буда, дар чорабиниҳои давлатӣ, фарҳангӣ, варзишӣ ва байналмилалӣ симои кишварро муаррифӣ мекунад. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ марҳилаи нави давлатсозиро оғоз намуд, қабули Парчами миллӣ аҳаммияти таърихию сиёсӣ дошт. Он нишонаи соҳибихтиёрӣ, эҳёи суннатҳои давлатдорӣ ва оғози ташаккули низоми рамзҳои давлати соҳибистиқлол гардид. Аз ин рӯ, омӯзиши моҳияти Парчам дар робита ба ҳуввияти миллӣ масъалаи муҳимми илмӣ, маърифатӣ ва тарбиявӣ мебошад. Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон 24 ноябри соли 1992 дар Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. Ин рӯйдод дар давраи мураккаби сиёсиву иҷтимоии кишвар ба вуқӯъ пайваста, дар раванди ташаккули давлатдории навини тоҷикон аҳаммияти калидӣ дошт. Қабули Парчам дар баробари дигар рамзҳои давлатӣ ифодаи талоши ҷомеа барои муайян намудани чеҳраи сиёсӣ ва фарҳангии давлати соҳибистиқлол буд. Мақоми рамзҳои давлатӣ дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мустаҳкам гардидааст. Мувофиқи моддаи 3-и Конститутсия, рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ мебошанд. Ин меъёр нишон медиҳад, ки Парчам ҷузъи ҷудонашавандаи сохтори конститутсионӣ ва нишонаи расмии соҳибихтиёрии давлат аст. Асосҳои ҳуқуқии истифода ва ҳифзи Парчам дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» муайян шудаанд. Қонун тартиби тасвир, омода сохтан ва истифодаи расмии рамзҳои давлатиро танзим намуда, зарурати муносибати эҳтиромона ба онҳоро таъкид мекунад. Риояи талаботи қонунӣ кафолат медиҳад, ки Парчам дар тамоми ҳолатҳо бо шакл, андоза ва рангҳои муқарраршуда истифода шавад. Парчами давлатии Тоҷикистон матои росткунҷа буда, аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат аст. Рахи сафеди мобайнӣ нисбат ба ҳар яке аз рахҳои сурху сабз васеътар буда, дар қисми марказии он тоҷи зарҳалӣ ва ҳафт ситора дар шакли нимдоира тасвир шудаанд. Таносуби бару дарозии Парчам 1:2 мебошад. Ҳар як унсури он дорои маънои рамзӣ буда, дар маҷмӯъ таърих, фарҳанг ва ормонҳои мардуми тоҷикро инъикос мекунад. Ранги сурх дар тафсири маъмули рамзшиносии миллӣ муборизаи халқ барои озодӣ, истиқлол ва ҷоннисориҳои наслҳои гузашта дар роҳи ҳифзи Ватанро ифода менамояд. Ин ранг хотиррасон мекунад, ки истиқлолият арзиши бузург буда, барои ба даст овардан ва ҳифзи он масъулияти шаҳрвандӣ ва ваҳдати ҷомеа зарур аст. Ранги сафед рамзи покӣ, сулҳу осоиш, бахту саодат, умеду орзу ва ниятҳои нек дониста мешавад. Ҷойгир будани он дар маркази Парчам метавонад ҳамчун таъкиди аҳаммияти сулҳ, субот ва зиндагии шоиста дар ҷомеа маънидод гардад. Сафедӣ ҳамчунин бо арзишҳои маънавӣ, ростқавлӣ ва поквиҷдонӣ пайванд дорад. Ранги сабз ба табиат, сарсабзӣ, ободӣ, кишоварзӣ ва шукуфоии кишвар ишора мекунад. Барои Тоҷикистон, ки дорои захираҳои фаровони табиӣ ва анъанаҳои қадимаи кишоварзӣ мебошад, ин ранг маънои махсус дорад. Он ормони рушди устувор, ҳифзи муҳити зист ва бунёди ояндаи ободро таҷассум менамояд. Тоҷ дар маркази Парчам рамзи давлатдорӣ, соҳибихтиёрӣ ва суннати таърихии тоҷу тахти тоҷикон аст. Ҳафт ситора бошад, дар фарҳанги миллӣ бо мафҳумҳои камол, саодат ва ормонҳои нек пайванд дода мешавад. Дар маҷмӯъ, тоҷ ва ситораҳо ба пайванди таърихи куҳан бо давлати соҳибистиқлоли муосир ишора мекунанд. Ҳуввияти миллӣ маҷмӯи арзишҳо, хотираи таърихӣ, забон, фарҳанг, анъанаҳо ва эҳсоси мансубияти шаҳрвандон ба ҷомеаи сиёсиву фарҳангии муайян мебошад. Парчам яке аз воситаҳои намоёни ифодаи ин ҳуввият аст. Вақте шаҳрвандон дар назди Парчами худ эҳтиром ба ҷо меоранд, онҳо на танҳо ба як матои рамзӣ, балки ба таърих, истиқлолият ва масъулияти муштараки худ дар назди Ватан арҷ мегузоранд. Парчам дар шароити гуногунрангии иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеа метавонад ҳамчун рамзи муттаҳидкунанда амал кунад. Он шаҳрвандони дорои ҷаҳонбинӣ, касб, синну сол ва минтақаҳои гуногунро дар атрофи арзишҳои умумӣ — соҳибихтиёрӣ, сулҳ, ваҳдат ва пешрафти Тоҷикистон — муттаҳид месозад. Аз ин ҷиҳат, Парчам рамзи умумимиллӣ буда, ба ягон гурӯҳ ё минтақа маҳдуд намешавад. Дар арсаи байналмилалӣ Парчам воситаи муаррифии давлат мебошад. Ҳангоми баргузории чорабиниҳои дипломатӣ, мусобиқаҳои варзишӣ ва ҳамоишҳои байналмилалӣ барафрохта шудани Парчами Тоҷикистон нишонаи ҳузури мустақил ва баробарҳуқуқи кишвар дар ҷомеаи ҷаҳонӣ аст. Муваффақияти варзишгарон ё намояндагони илм ва фарҳанг, ки бо барафрохтани Парчами миллӣ ҳамроҳ мешавад, эҳсоси ифтихори шаҳрвандонро тақвият мебахшад. Тарбияи эҳтиром ба Парчами давлатӣ бояд аз оила, муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ ва мактаб оғоз ёфта, дар донишгоҳҳо ва муҳити ҷамъиятӣ идома ёбад. Шинос намудани ҷавонон бо таърихи қабули Парчам, мазмуни рангҳо ва унсурҳои он ба ташаккули ҷаҳонбинии шаҳрвандӣ мусоидат мекунад. Муҳим аст, ки ин раванд танҳо бо баргузории чорабиниҳои идона маҳдуд нашавад, балки бо омӯзиши таърих, ҳуқуқ, фарҳанг ва масъулияти шаҳрвандӣ пайваст бошад. Муассисаҳои таълимӣ метавонанд тавассути дарсҳои тарбиявӣ, маҳфилҳои таърихӣ, озмунҳои иншову мақола, вохӯриҳо ва лоиҳаҳои таҳқиқотӣ маърифати рамзҳои давлатиро баланд бардоранд. Омӯзгорон бояд ба хонандагон фаҳмонанд, ки эҳтироми Парчам пеш аз ҳама дар муносибати масъулона ба Ватан, риояи қонун, ҳифзи арзишҳои миллӣ, меҳнати созанда ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа зоҳир мегардад. Дар баробари ин, истифодаи дурусти Парчам дар муҳити рақамӣ низ аҳаммият дорад. Дар сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва маводи иттилоотӣ тасвири Парчам бояд бо риояи шаклу рангҳои аслӣ пешниҳод шавад. Пешгирии истифодаи нодуруст ё таҳрифшудаи рамзҳои давлатӣ қисми муҳими фарҳанги ҳуқуқӣ ва иттилоотии шаҳрвандон мебошад. Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон рамзи истиқлолият, соҳибихтиёрӣ, ваҳдати миллӣ ва ҳуввияти таърихию фарҳангии халқи тоҷик мебошад. Қабули он 24 ноябри соли 1992 дар раванди давлатсозии навини кишвар марҳилаи муҳим ба шумор рафта, барои ташаккули низоми рамзҳои давлатии Тоҷикистон замина гузошт. Рангҳои сурх, сафед ва сабз, инчунин тоҷу ҳафт ситора, дар маҷмӯъ ормонҳои озодӣ, сулҳ, покӣ, ободӣ ва пайванди таърихии миллатро таҷассум менамоянд. Мақоми конститутсионӣ ва танзими қонунии истифодаи Парчам аҳаммияти онро ҳамчун рамзи расмии давлат тасдиқ мекунад. Эҳтироми Парчам бояд ба фарҳанги ҳаррӯзаи шаҳрвандӣ табдил ёбад. Барои ин зарур аст, ки таъриху маънои он дар оила, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа пайваста омӯзонда шавад. Ҳар як шаҳрванд бо риояи қонун, ҳифзи сулҳу субот, меҳнати софдилона ва саҳмгузорӣ дар пешрафти кишвар метавонад эҳтироми худро ба Парчами миллӣ дар амал нишон диҳад. Пас, Парчам на танҳо рамзи гузашта ва имрӯз, балки нишонаи масъулияти муштарак барои ояндаи Тоҷикистон низ мебошад.
Мирзозода Аъзам Шариф, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсенти кафедраи фаъолияти гумруки ДДБ ба номи Носири Хусрав
