Ҷавонон қувваи пешбарандаи ҳар як ҷомеа ба ҳисоб мераванд. Дар шароити муосир, ки ҷаҳон босуръат рушд намуда истодааст, нақши ҷавонон дар пешрафти илм, техника ва иқтисодиёт рӯз то рӯз бештар мегардад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ба ҷавонон ҳамчун нерӯи созанда ва ояндасози миллат таваҷҷӯҳи махсус зоҳир менамояд. Бо дастгирии давлату Ҳукумат барои таҳсил, омӯзиши илмҳои муосир, рушди соҳибкорӣ ва иштироки ҷавонон дар ҳаёти иқтисодии кишвар шароити мусоид фароҳам оварда шудааст. Дар асри XXI инсоният ба марҳилаи нави рушди технологӣ ворид гардидааст, ки онро давраи иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои зеҳнии муосир меноманд. Имрӯз истифодаи интернет, технологияҳои иттилоотӣ, зеҳни сунъӣ, автоматизатсия ва инноватсия қисми муҳими рушди давлатҳо гардидааст. Дар чунин шароит нақши ҷавонон ҳамчун қишри фаъол, донишманд ва навовар ниҳоят муҳим мебошад. Ҷавонон бештар ба омӯзиши технологияҳои нав майл дошта, метавонанд дар татбиқи иқтисоди рақамӣ, истифодаи зеҳни ҳушманд ва рушди фаъолияти инноватсионӣ саҳми назаррас гузоранд. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ барои омода намудани мутахассисони ҷавон дар самти технологияҳои муосир тадбирҳои зарурӣ меандешад. Имрӯз ҷавонони тоҷик дар соҳаҳои барномасозӣ, технологияҳои рақамӣ, соҳибкории инноватсионӣ ва идоракунии электронӣ фаъолона иштирок доранд. Иқтисоди рақамӣ низоми иқтисодие мебошад, ки дар он истифодаи технологияҳои иттилоотӣ, интернет, маълумоти рақамӣ ва низомҳои электронии идоракунӣ нақши асосӣ мебозад. Дар чунин иқтисод аксари амалиётҳо ба таври электронӣ анҷом дода мешаванд.
Ба иқтисоди рақамӣ чунин самтҳо дохил мешаванд:
тиҷорати электронӣ;
пардохтҳои онлайн;
хизматрасониҳои электронӣ;
бонкдории рақамӣ;
идоракунии электронӣ;
маркетинги рақамӣ;
технологияҳои абрӣ;
зеҳни сунъӣ ва таҳлили маълумот.
Рушди иқтисоди рақамӣ ба суръатбахшии иқтисод, шаффофияти муносибатҳои молиявӣ ва беҳтар гардидани сифати хизматрасонӣ мусоидат менамояд. Зеҳни ҳушманд ё зеҳни сунъӣ технологияи муосирест, ки ба компютер ва барномаҳо қобилияти фикркунӣ, таҳлил, омӯзиш ва қабули қарорро медиҳад.
Имрӯз зеҳни сунъӣ дар соҳаҳои гуногун истифода мешавад:
иқтисод;
бонкдорӣ;
гумрук;
тандурустӣ;
маориф;
нақлиёт;
амният;
истеҳсолот.
Истифодаи зеҳни ҳушманд боиси баланд гардидани самаранокии кор, сарфаи вақт ва коҳиш ёфтани хатогиҳои инсонӣ мегардад. Инноватсия маънои ҷорӣ намудани идея, технология, усул ё маҳсулоти навро дорад. Инноватсия яке аз омилҳои асосии рушди иқтисодиёти муосир ба ҳисоб меравад. Давлатҳое, ки ба илм ва инноватсия таваҷҷӯҳ медиҳанд, ба пешрафти босуръат ноил мегарданд.
Ҷавонон ҳамчун қишри эҷодкор ва фаъол бештар ба навоварӣ майл дошта, метавонанд идеяҳои нав пешниҳод намоянд ва онҳоро дар амал татбиқ созанд. Ҷавонон бештар ба омӯзиши компютер, интернет ва технологияҳои рақамӣ шавқ доранд. Имрӯз бисёр ҷавонон забонҳои барномасозӣ, сохтани сомонаҳо, таҳияи барномаҳои мобилӣ ва амнияти иттилоотиро меомӯзанд. Ин донишҳо ба онҳо имконият медиҳанд, ки дар рушди иқтисоди рақамӣ саҳм гузоранд ва барои рақамикунонии фаъолияти иқтисодӣ мусоидат намоянд. Барномасозони ҷавон метавонанд барномаҳои компютерӣ ва низомҳои электрониеро таҳия намоянд, ки фаъолияти муассисаҳо ва корхонаҳоро осон ва самаранок мегардонанд. Ҷавонон метавонанд тавассути интернет фаъолияти соҳибкориро ба роҳ монанд. Имрӯз бисёр ҷавонон мағозаҳои интернетӣ, курсҳои онлайн, хизматрасониҳои рақамӣ ва платформаҳои электронӣ таъсис медиҳанд. Соҳибкории рақамӣ имконият медиҳад, ки бо хароҷоти камтар фаъолияти иқтисодӣ густариш ёбад ва бозори васеъ пайдо карда шавад. Истифодаи технологияҳои рақамӣ боиси баланд гардидани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ мегардад. Ҷавонон метавонанд тавассути дониш ва навоварии худ маҳсулот ва хизматрасониҳои муосир истеҳсол намоянд. Ин раванд барои ҷалби сармоягузорӣ, рушди истеҳсолот ва беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат мекунад.
Барои рушди зеҳни сунъӣ барномасозони соҳибмаҳорат заруранд. Ҷавонон бо омӯзиши барномасозӣ метавонанд алгоритмҳо ва барномаҳои зеҳни сунъиро таҳия намоянд. Имрӯз ҷавонон дар ҷаҳон барномаҳои шинохти овоз, тарҷумаи автоматӣ, роботҳо, таҳлили маълумот, ёварони рақамӣ, низомҳои интеллектуалӣ эҷод намуда истодаанд. Зеҳни сунъӣ дар иқтисод барои таҳлили бозор, пешгӯии нархҳо, идоракунии молиявӣ ва хизматрасонии мизоҷон истифода мешавад. Ҷавонон метавонанд дар таҳияи чунин системаҳо фаъолона иштирок намоянд. Ҷавонон бештар ҷаҳонбинии нав дошта, барои ҳалли мушкилот идеяҳои ҷолиб пешниҳод мекунанд. Идеяҳои онҳо метавонанд ба рушди иқтисод, истеҳсолот ва хизматрасонӣ таъсири мусбат расонанд.
Имрӯз дар ҷаҳон бисёр ширкатҳои бузург аз идеяҳои ҷавонон оғоз шудаанд.
Дар Тоҷикистон низ ҷавонон метавонанд идеяҳои худро дар соҳаҳои:
технология;
кишоварзӣ;
нақлиёт;
савдо;
хизматрасонӣ ва маориф татбиқ намоянд.
Истифодаи технологияҳои нав дар истеҳсолот имконият медиҳад, ки сифати маҳсулот беҳтар гардида, хароҷот кам шавад. Ҷавонон метавонанд дар ворид намудани техника ва усулҳои муосир саҳм гузоранд. Яке аз вазифаҳои муҳими ҷавонон ташаккул додани фарҳанги навоварӣ мебошад. Ҷомеае, ки ба илм ва навоварӣ аҳамият медиҳад, метавонад ба рушди устувор ноил гардад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои рушди технологияҳои рақамӣ ва дастгирии ҷавонон барномаҳои давлатӣ қабул гардидаанд. Давлат ба рушди илм, технология ва омода намудани мутахассисони ҷавон таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон пайваста таъкид менамоянд, ки ҷавонон бояд донишҳои муосирро аз худ намуда, барои рушди давлат саҳм гузоранд.
Хулоса, ҷавонон нерӯи асосии рушди иқтисоди рақамӣ, зеҳни ҳушманд ва инноватсия ба ҳисоб мераванд. Бо дониш, малака ва ҷаҳонбинии муосири худ онҳо метавонанд барои рақамикунонии иқтисод, рушди технологияҳои зеҳнӣ ва татбиқи навовариҳо саҳми бузург гузоранд. Ояндаи давлат аз ҷавонони босавод, навовар ва соҳибмаърифат вобаста мебошад. Аз ин рӯ, ҷавонон бояд пайваста илм омӯзанд, технологияҳои навро аз худ намоянд ва барои пешрафти Ватан хизмат кунанд. Танҳо тавассути рушди илм, иқтисоди рақамӣ ва инноватсия метавон ҷомеаи муосир ва иқтисодиёти рақобатпазир бунёд намуд.
Мирзозода Аъзам Шариф – номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсенти кафедраи фаъолияти гумруки ДДБ ба номи Носири Хусрав
