Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва нақши муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таҳкими истиқлол, сулҳу ваҳдат ва эҳёи давлатдории тоҷикон
Дар таърихи ҳар миллат лаҳзаҳое фаро мерасанд, ки сарнавишти он на танҳо ба рӯйдодҳои имрӯз, балки ба ояндаи чандин насли баъдӣ вобаста мегардад. Ин гуна лаҳзаҳо ҷомеаро дар назди интихоби бузург қарор медиҳанд: ё дар гирдоби ихтилофу парокандагӣ неруи худро аз даст медиҳад, ё бо дарки манфиатҳои умумимиллӣ роҳи наҷот, сулҳ ва созандагиро интихоб мекунад. Барои миллати тоҷик оғози солҳои навадуми асри гузашта маҳз чунин марҳалаи тақдирсоз буд.
Истиқлоли давлатӣ, ки 9 сентябри соли 1991 ба даст омад, барои тоҷикон саҳифаи нави таърихро боз намуд. Миллат соҳиби имконияти мустақилона муайян кардани роҳи рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии худ гардид. Аммо ин неъмати бузург дар шароите ба даст омад, ки мушкилоти сиёсӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба афзоиш ниҳода, ҷомеа ба буҳрони шадид гирифтор шуд. Ҷанги шаҳрвандӣ, нооромии сиёсӣ, хароб гардидани инфрасохтор, муҳоҷирати иҷбории аҳолӣ ва коста шудани фаъолияти сохторҳои давлатӣ ба ҳаёти мардум таъсири вазнин расониданд.
Дар чунин вазъ масъалаи асосӣ ҳифзи давлат, таъмини сулҳ ва фароҳам овардани шароити зиндагии осоишта буд. Таърих аз миллат на танҳо ҷасорат, балки хирад, масъулият ва қобилияти қабули қарорҳои сарнавиштсозро тақозо мекард. Зарурати барқарор намудани сохти конститутсионӣ, таҳкими ҳокимияти давлатӣ ва ба ҳам овардани неруҳои ҷомеа ба масъалаҳои аввалиндараҷаи рӯз табдил ёфт.
Маҳз дар ҳамин марҳала номи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо раванди ташаккули давлатдории муосири Тоҷикистон пайванди ногусастанӣ пайдо кард. Ӯ дар даврае ба роҳбарии давлат омад, ки кишвар ба сулҳ, субот, сарҷамъӣ ва иродаи қавии сиёсӣ ниёз дошт. Аз ин рӯ, омӯзиши фаъолияти ӯ бояд пеш аз ҳама дар заминаи вазъи воқеии таърихии он солҳо ва мушкилоти мураккаби давлатсозӣ сурат гирад.
Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ҳамасола 16 ноябр таҷлил мегардад, фурсати муносибест барои бознигарии ҳамин роҳи таърихӣ. Ин рӯз моро ба андеша водор месозад, ки истиқлол чӣ гуна ҳифз гардид, сулҳ бо чӣ мушкилот ба даст омад ва барои пойдории давлатдории миллӣ имрӯз чӣ масъулият дорем.
Дар таърихи навини Тоҷикистон 16 ноябр бо ду рӯйдоди муҳими сиёсӣ алоқаманд аст. 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоб Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кори худ оғоз намуд. Дар ин иҷлосия Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Баъдан, 16 ноябри соли 1994, пас аз интихоботи президентӣ, ӯ дар назди халқу Ватан савганд ёд карда, ба иҷрои вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шурӯъ намуданд. Ин ду рӯйдод аз ҷиҳати таърихӣ ба ташаккули роҳбарияти нави давлатӣ ва устувор гардидани низоми идоракунии кишвар иртибот доранд.
Иҷлосияи XVI дар шароите баргузор шуд, ки Тоҷикистон ба қабули қарорҳои фаврӣ ва муҳими сиёсӣ ниёз дошт. Вазифаи асосӣ барқарор намудани фаъолияти мақомоти давлатӣ, таъмин кардани амнияти шаҳрвандон, фароҳам овардани шароити муколама ва ҷустуҷӯи роҳи ҳалли буҳрон буд. Аҳаммияти ин иҷлосия дар он зоҳир мегардад, ки масъалаи ояндаи давлатдорӣ ва барқарор намудани суботи сиёсӣ ба меҳвари фаъолияти роҳбарияти кишвар табдил ёфт.
Албатта, аз иҷлосия то расидан ба сулҳи умумӣ роҳи тӯлонӣ ва пурпечутоб тай карда шуд. Дар ин марҳала музокироти байни тоҷикон, талошҳои миёнаравӣ, иштироки ҷонибҳои мухолиф ва ҷустуҷӯи созишҳои сиёсӣ аҳаммияти калон доштанд. Аз ин рӯ, воқеаҳои соли 1992 бояд ҳамчун оғози марҳалаи муҳими давлатсозӣ баррасӣ шаванд, на ҳамчун анҷоми ҳамаи мушкилоти кишвар.
Соли 2016 ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» тағйирот ворид гардида, 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар шуд.
Роҳбарии давлат дар шароити орому устувор ва идора кардани кишвар дар замони буҳрон ду вазъияти комилан гуногунанд. Дар давраи буҳрон ҳар як қарор метавонад ба амнияти мардум, ягонагии давлат ва ояндаи ҷомеа таъсири ҷиддӣ расонад. Аз ҳамин нуқтаи назар, солҳои аввали фаъолияти сиёсии муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон марҳалаи санҷиши ирода, масъулият ва қобилияти роҳбарӣ ба шумор меравад.
Дар он давра Тоҷикистон бо масъалаҳои зиёди ҳалталаб рӯ ба рӯ буд. Мақомоти давлатӣ бояд фаъолияти худро барқарор мекарданд, сохторҳои амниятӣ ва ҳифзи ҳуқуқ ба низом дароварда мешуданд, иқтисодиёт аз буҳрон мебаромад ва барои бозгашти гурезаҳо шароит фароҳам оварда мешуд. Ҳамзамон, ҷомеа ба роҳе ниёз дошт, ки мухолифатҳои сиёсиро ба муколама ва созиш табдил диҳад.
Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳои расмӣ ва фаъолияти сиёсии худ масъалаи сулҳу субот ва ваҳдати миллиро ҳамчун самти асосии давлатдорӣ матраҳ намуданд. Талошҳо барои ба ҳам овардани неруҳои ҷомеа ва пешбурди музокироти сулҳ дар ташаккули симои сиёсии роҳбарияти Тоҷикистон ҷойгоҳи муҳим доранд.
Саҳми Эмомалӣ Раҳмон дар ташаккули сохторҳои давлатӣ, пешбурди раванди сулҳ ва муайян кардани самтҳои асосии сиёсати дохиливу хориҷӣ яке аз мавзуъҳои муҳимми таърихи навини Тоҷикистон мебошад.
Давлатдорӣ ҳамеша раванди идомадор аст. Наҷоти давлат дар марҳалаи буҳрон оғози вазифаҳои нав мебошад.
Яке аз саҳифаҳои муҳимтарини таърихи навини Тоҷикистон раванди расидан ба сулҳи миллӣ мебошад. Ҷанги шаҳрвандӣ ба ҷомеа захмҳои амиқи сиёсӣ, иҷтимоӣ ва маънавӣ гузошт. Оилаҳои зиёд аз ҳам ҷудо шуданд, ҳазорҳо шаҳрванд маҷбур гардиданд ҷойи зисти худро тарк кунанд, фаъолияти корхонаҳо ва муассисаҳо халалдор шуд ва имкониятҳои рушди кишвар маҳдуд гардиданд.
Дар чунин шароит расидан ба сулҳ танҳо масъалаи қатъи амалиёти мусаллаҳона набуд. Зарур буд, ки тарафҳои мухолиф ба мизи музокира биёянд, эътимод тадриҷан барқарор гардад ва механизмҳои сиёсиву ҳуқуқии ҳамзистии осоишта муайян карда шаванд. Ин раванд сабр, иродаи сиёсӣ, миёнаравӣ ва омодагӣ ба созишро талаб мекард.
27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санад марҳалаи муҳимми анҷоми ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози раванди оштии миллӣ гардид. Ҳамасола 27 июн ҳамчун Рӯзи Ваҳдати миллӣ таҷлил мешавад.
Нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар пешбурди музокироти сулҳ ва қабули қарорҳои сиёсӣ дар ин раванд муҳим арзёбӣ мегардад.
Дар таърихи башар сулҳ ҳамеша арзиши олӣ доштааст. Аммо сулҳ дар ҷомеае, ки ҷанги шаҳрвандиро аз сар гузаронидааст, маънои боз ҳам амиқтар пайдо мекунад. Он имкони бозгашт ба хона, аз нав оғоз кардани таҳсилу меҳнат, барқарор намудани муносибатҳои оилавӣ ва умед бастан ба фардоро фароҳам меорад.
Аз ин рӯ, таҷлили Рӯзи Президент бояд бо ёдоварии арзиши сулҳ пайванд дошта бошад. Ҷомеа бояд дарк кунад, ки оромӣ худ аз худ ба вуҷуд намеояд. Он ба эҳтироми қонун, муколама, таҳаммулпазирӣ, пешгирии низоъ ва масъулияти шаҳрвандон ниёз дорад.
Пас аз расидан ба сулҳ дар назди давлат вазифаи азими барқарорсозии иқтисодиёт ва инфрасохтори иҷтимоӣ қарор гирифт. Кишвар бояд фаъолияти корхонаҳоро эҳё мекард, роҳҳоро таъмир менамуд, муассисаҳои таълимӣ ва тиббиро барқарор месохт ва барои зиндагии осоиштаи аҳолӣ шароит фароҳам меовард.
Дар даҳсолаҳои минбаъда сохтмони роҳҳо, нақбҳо, пулҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, беморхонаҳо ва иншооти иҷтимоӣ ба самтҳои муҳими рушди кишвар табдил ёфтанд. Иншооти нав ва роҳҳои муосир барои беҳтар гардидани робитаи минтақаҳо, дастрасии мардум ба хизматрасониҳо ва густариши имкониятҳои иқтисодӣ замина фароҳам оварданд.
Пас аз ба даст овардани истиқлол Тоҷикистон бояд ҷойгоҳи худро дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ муайян мекард. Муносибатҳои дӯстона бо кишварҳои ҳамсоя, ҳамкорӣ бо созмонҳои байналмилалӣ, ҷалби сармоя ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ аз вазифаҳои муҳими сиёсати хориҷӣ ба шумор мерафтанд.
Дар давраи соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон робитаҳои дипломатии худро густариш дода, дар масъалаҳои амният, ҳамкории минтақавӣ, об ва тағйирёбии иқлим ташаббусҳои байналмилалиро пеш бурд. Махсусан масъалаи об ва ҳифзи захираҳои обӣ барои Тоҷикистон аҳаммияти стратегӣ дорад, зеро ин захираҳо ҳам барои рушди дохилии кишвар ва ҳам барои зиндагии минтақа аҳаммияти калон доранд.
Дар ин самт фаъолияти дипломатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба яке аз ҷанбаҳои муҳими муаррифии Тоҷикистон табдил ёфтааст. Ҳамкории минтақавӣ дар соҳаи нақлиёт, энергетика, савдо ва ҳифзи муҳити зист метавонад барои рушди иқтисодӣ ва беҳтар гардидани робитаҳои байни халқҳо мусоидат намояд.
Дар баробари ин, нуфузи байналмилалии давлат танҳо бо ташаббусҳои дипломатӣ муайян намешавад. Сатҳи рушди иқтисодӣ, сифати хизматрасониҳои давлатӣ, имкониятҳои таҳсилу меҳнат, риояи қонун ва эътимоди шаҳрвандон низ дар ташаккули симои кишвар саҳм мегузоранд.
Дар бораи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва нақши ӯ дар таърихи муосири Тоҷикистон сиёсатмадорон ва намояндагони давлатҳои гуногун изҳори назар кардаанд. Ин баҳоҳо, махсусан дар масъалаҳои сулҳ, ҳамкории минтақавӣ ва муносибатҳои байнидавлатӣ, ҷолиби таваҷҷуҳ мебошанд.
Владимир Путин, Президенти Федератсияи Россия гуфтаанд, ки: “Тамоми таърихи муосири Тоҷикистон бо номи Эмомалӣ Раҳмон комилан алоқаманд аст. Дар тӯли солҳои президентӣ ба ӯ муяссар гардид, ки сулҳу ризоиятро дар кишвар таъмин карда, эҳтироми сазовори ҳамватанон ва нуфузи баланди байналмилалиро пайдо намояд. Таҳти роҳбарии Эмомалӣ Раҳмон Тоҷикистон дар роҳи рушди иҷтимоию иқисодӣ устуворона пеш меравад ва дар ҳалли масъалаҳои мубрами минтақавӣ фаъолона иштирок мекунад”.
Ҳар як ҷашни давлатӣ бояд аз доираи маросим берун рафта, ба маърифати ҷомеа ва масъулияти шаҳрвандӣ таъсир расонад. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон низ танҳо бо ҷамъомадҳои тантанавӣ, суханрониҳо ва чорабиниҳои фарҳангӣ маҳдуд намешавад. Аҳаммияти он дар он аст, ки мардум ба таърихи давлатдорӣ назар карда, арзиши сулҳу субот ва зарурати ҳифзи истиқлолро дарк намоянд.
Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон моро ба саҳифаҳои муҳимми таърихи навини кишвар бармегардонад. Ин сана бо марҳалаи ташаккули низоми президентӣ, фаъолияти муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар роҳбарии давлат ва талошҳо барои барқарор намудани сулҳу субот пайванд дорад. Омӯзиши ин таҷриба барои дарки мушкилоти давлатсозӣ ва арзиши истиқлол аҳаммияти бузург дорад.
Аз буҳрони солҳои аввали истиқлол то раванди сулҳи соли 1997 ва марҳалаҳои минбаъдаи барқарорсозии иқтисодиву иҷтимоӣ Тоҷикистон роҳи мураккаберо тай намуд. Дар ин раванд нақши роҳбарияти сиёсӣ, сохторҳои давлатӣ, иштирокдорони музокироти сулҳ ва шаҳрвандони кишвар ба ҳам пайваст.
Заҳматҳои сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар раванди давлатсозӣ, пешбурди сиёсати сулҳ ва таҳкими муносибатҳои байналмилалии Тоҷикистон аз мавзуъҳои муҳими таърихи муосир мебошанд.
Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дарси таърих, рамзи масъулияти давлатдорӣ ва даъват ба созандагист. Он моро водор месозад, ки гузаштаро омӯзем, имрӯзро бо меҳнати софдилона обод намоем ва барои ояндаи шоистаи Тоҷикистон талош кунем. Давлатдории миллӣ вақте пойдор мемонад, ки сулҳ ҳифз шавад, дониш рушд кунад, қонун эҳтиром гардад ва ҳар як шаҳрванд саҳми худро дар пешрафти Ватан гузорад.
Аҳмадҷон Раҳимзода, докторорант (PhD)- и факултети филологияи тоҷик
